Vitamine D regelt de opname van calcium en fosfaat in je lichaam, en dat heeft grote gevolgen voor je botten, spieren en weerstand. Eigenlijk is vitamine D geen gewone vitamine, maar een in vet oplosbaar hormoon dat je lichaam zelf aanmaakt zodra zonlicht op je huid valt. Begrijpen wat doet vitamine D in lichaam en hoe dat werkt, helpt je om bewuster met je gezondheid om te gaan.
Hoe maakt je lichaam vitamine D aan?
Je lichaam maakt vitamine D aan via twee routes. De eerste en belangrijkste route is zonlicht. Wanneer ultraviolet licht op je huid valt, zet je huid een stofje om in vitamine D. Dit proces verloopt vanzelf, zonder dat je er iets voor hoeft te doen.
De tweede route is voeding. Vette vis, eieren en verrijkte producten bevatten kleine hoeveelheden vitamine D. Alleen via eten binnenkrijgen is voor de meeste mensen niet genoeg om aan de dagelijkse behoefte te voldoen. Zonlicht blijft de grootste bron.
Wat doet vitamine D precies in je lichaam?
Vitamine D heeft een aantal taken in je lichaam die allemaal met elkaar samenhangen.
- Calcium en fosfaat opnemen: Vitamine D zorgt ervoor dat je darmen calcium en fosfaat uit je voeding kunnen opnemen. Zonder voldoende vitamine D gaat een groot deel van dit calcium ongebruikt verloren.
- Sterke botten en tanden: Calcium is het bouwmateriaal van je botten en tanden. Doordat vitamine D de opname van calcium regelt, speelt het een directe rol bij het sterk houden van je skelet.
- Spierfunctie: Vitamine D ondersteunt de werking van je spieren. Een tekort kan leiden tot spierzwakte en een verhoogd valrisico, vooral bij oudere mensen.
- Afweersysteem: Je immuunsysteem heeft vitamine D nodig om goed te functioneren. Het hormoon helpt je lichaam om infecties te bestrijden.
- Celwerking: Vitamine D speelt een rol bij de groei en deling van cellen in je lichaam. Dit maakt het ook belangrijk voor het herstel van weefsels.
Wat gebeurt er bij een vitamine D-tekort?
Als je te weinig vitamine D binnenkrijgt, kan je lichaam calcium minder goed opnemen. Op den duur worden je botten zwakker. Bij kinderen kan dit leiden tot rachitis, waarbij de botten zacht en misvormd worden. Bij volwassenen spreek je van osteomalacie, ook wel botontkalking.
Andere klachten bij een tekort zijn vermoeidheid, spierpijn, spierkrampen en een lagere weerstand. Omdat deze klachten ook bij veel andere aandoeningen voorkomen, is een tekort niet altijd meteen herkenbaar. Een bloedtest kan uitsluitsel geven.
Wie loopt meer risico op een tekort?
Niet iedereen maakt even makkelijk voldoende vitamine D aan. Bepaalde groepen lopen meer risico op een tekort.
- Mensen die weinig buiten komen of weinig zonlicht op de huid krijgen.
- Mensen met een donkere huidskleur, omdat meer pigment de aanmaak van vitamine D via zonlicht vertraagt.
- Oudere mensen, omdat de huid met het ouder worden minder efficiënt vitamine D aanmaakt.
- Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.
- Mensen die langdurig gesluierd gekleed gaan.
- Mensen die in een land wonen met weinig zonuren, zoals Nederland in de herfst en winter.
Voor mensen in deze groepen adviseert de Thuisarts om extra vitamine D te slikken in de vorm van een supplement.
Supplement of niet?
Voor gezonde volwassenen die regelmatig buiten komen is een supplement niet altijd nodig. In de zomer maakt de meeste huid genoeg vitamine D aan via zonlicht. In de herfst en winter, wanneer de zon in Nederland laag staat, is dit lastiger.
Voor mensen uit de risicogroepen hierboven is een dagelijks supplement aan te raden. Overleg bij twijfel met je huisarts of apotheker. Zij kunnen op basis van een bloedtest bepalen of jouw vitamine D-niveau laag is en wat je het beste kunt doen.
Vitamine D als onderdeel van een gezond leven
Vitamine D is geen wondermiddel, maar het is wel een stof die je lichaam nodig heeft om goed te werken. Regelmatig buiten zijn, gevarieerd eten en waar nodig een supplement nemen, zijn de drie pijlers om je vitamine D-niveau op peil te houden. Je hoeft er niet veel voor te doen, maar het verschil voor je botten, spieren en weerstand kan groot zijn.
Veelgestelde vragen
Heeft vitamine D invloed op je stemming?
Er zijn aanwijzingen dat vitamine D een rol speelt bij je stemming en energieniveau. Een tekort wordt soms in verband gebracht met vermoeidheid en een somber gevoel. Of een supplement direct helpt bij stemmingsklachten is wetenschappelijk nog niet vastgesteld, maar een tekort aanvullen kan wel bijdragen aan een beter algemeen gevoel.
Kun je te veel vitamine D binnenkrijgen?
Te veel vitamine D via supplementen is mogelijk en kan schadelijk zijn. Een overdosis leidt ertoe dat er te veel calcium in je bloed komt, wat klachten zoals misselijkheid, vermoeidheid en nierproblemen kan geven. Via zonlicht kun je geen overdosis krijgen, omdat je huid de aanmaak automatisch beperkt. Houd je bij supplementen aan de aanbevolen dosering en overleg bij twijfel met je apotheker.
Hoelang duurt het voor een vitamine D-tekort is aangevuld?
Hoe lang het duurt om een vitamine D-tekort aan te vullen hangt af van hoe laag je niveau is en welke dosering je neemt. In veel gevallen duurt het enkele weken tot een paar maanden voor je waarden weer op een goed niveau zijn. Een bloedtest na een periode van suppletie kan laten zien of je niveau voldoende is gestegen.
Kun je vitamine D ook via voeding binnenkrijgen?
Vitamine D via voeding binnenkrijgen is mogelijk, maar de hoeveelheden zijn klein. Vette vis zoals zalm, haring en makreel bevatten relatief de meeste vitamine D. Ook eieren en verrijkte producten zoals bepaalde margarine leveren een kleine bijdrage. Voor de meeste mensen is voeding alleen niet genoeg om aan de volledige behoefte te voldoen.



